Animasyonu görebilmeniz için flash player kurulu olmalıdır.

Örtü altı Domates Yetiştiriciliğinde Karşılaşılan Önemli Bazı Fungal Hastalıklar Ve Mücadelesi

fungusit

Emine GÜMRÜKÇÜ

Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü - Antalya

"Domates üretimi besin ve gelir kaynağı olması açısından oldukça önemli bir sebze türü olmasına rağmen yetiştiriciliği sırasında verim ve kalitesini olumsuz yönde etkileyen bazı faktörler vardır. Bu faktörlerin başında hastalık ve zararlılar gelmektedir. Üretim alanındaki havalandırmanın yetersiz oluşu, sera yüksekliğinin iyi olmaması ve sık dikim sera içerisinde nemin artmasına neden olmaktadır. Ayrıca üretim zamanında bitkilerin dengeli şekilde beslenememesi ve aşırı azotlu gübreleme gibi yapılan tarımsal işlemlerdeki hatalar hastalık oluşumunu kolaylaştırmaktadır"

Örtüaltı domates yetiştiriciliğinde karşılaşılan en yaygın fungal hastalıklar arasında, toprak kökenli hastalıklar, kurşuni küf, erken yaprak yanıklığı, külleme ve domates mildiyösü hastalıkları gelmektedir. Bu hastalıkların mücadelesinde entegre mücadele yöntemlerinin uygulanması kalieli ve ilaç kalıntısı bulunmayan ürünleri yetiştirilmesi açısından oldukça önemlidir. Ayrıca hastalık ve zararlıların kimyasal mücadelesinde; ruhsatlı ilaçlar listesine zamanla yeni ilaçlar ekleniyor ya da yasaklanabiliyor olmasından dolayı sürekli güncellenmektedir. Bu nedenle ilaç edileceği zaman, kullanılacak ilaçlar Koruma ve Kontrol Geneln Müdürlüğünün yayınladığı ruhsatlı bitki koruma ürünleri kitabından takip edilmelidir. Örtüaltı domates yetiştiriciliğinde yaygın olarak karşılaşılan bazı önemli hastalıklar hakkında kısaca bilgi verecek olursak;

1- Toprak kökenli hastalıklar ( Fusarium spp., Rhizoctonia spp., Phytophthora spp., Phytophthora spp., Phythium spp., Sclerotinia spp., Verticillium spp., Pyrenochaeta lycopersici).

Sebzelerde çökertene, kök boğazı çürüklüğüne ve solgunluğuna neden olan etmenler genellikle toprak kökenli hastalık etmenleridir. Bunların başlıcaları; Fusarium spp., Rhizoctonia spp., Phytophtora spp., Phythium spp., Sclerotinia spp., Verticillium spp., Pyrenochaera lycopersici)'dir. Toprak kökenli hastalıklar tohumun çimlenmesiyle başlayan ve bütün vejetasyon devresi süresince bitkileri enfekte edebilir. Bu hastalık etmenleri fideliklerde çökerten dediğimiz tohumların çimlenmesini takiben toprak üstüne çıkmadan ya da çıktıktan sonra ölmesi ya da fidelerin yan devrilmesi şeklinde hastalık belirtilerine neden olmaktadır. İleri dönemdeki bitkilerde ise; ilk önce alt yapraklardan başlayarak üst yapraklara doğru ilerleyen solma, pörsüme gibi belirtilere neden olabilmektedirler. Bu gibi bitkilerde kök çürüklüğüne, enfekteli köklerde küçük nekrotk lekelere, kök-kök boğazı yanıklığına, iletim demetlerinin tıkanması sonucunda gövde dokusunun renginde değişmelere ( kahverengileşme ) neden olmaktadır. Köklerde çürümenin olması ve iletim demetindeki renk değişiminin zamanla yukarıya doğru ilerlemesi sonucu bitkinin iletim demetleri tıkanır ve bitki beslenemez duruma gelir. Bitki zamanla tümüyle solmaya başlar ve kuruyarak ölür. Domates yetiştiriciliğinde özellikle fidelerin şaşırtılmasından sonraki dönemlerde bitkiler strese girmektedir. Bu da fidelerin ortamda bulunan patojenlerden daha çok ve daha kolay etkilenmesiyle neden olmaktadır.

2- Mücadelesi                                                                                                                                                                                                                              Kültürel Önlemler

Hastalığın daha önce görüldüğü yerlerde dikim öncesi fidelik ve sera toprağının dezenfeksiyonu yapılmalıdır. Ekim nöbeti uygulanmalıdır. Tohum ekimi sık olmamalıdır. Üretim alanlarının havalandırılmasına önem verilmelidir. Taban suyu yüksek olan yerlerde üretim yapılmamalı ya da toprak drenajı sağlanmalıdır. Sulama suyu temiz olmalıdır. Sırta dikim yapılmalı ve sulama esnasında kök boğazına suyun değmemesine dikkat edilmeli, tercihen damla sulama sistemi kullanılmalıdır. Aşırı sulamadan kaçınılmalıdır. Toprak analiz sonuçlarına göre gübreleme yapılmalı, özellikle fazla azotlu gübrelemeden kaçınılmalıdır. Hatalıklı bitki artıkları yok edilmelidir. Yabancı ot temizliğine önem verilmelidir. Çapalama sırasında bitki köklerinin yaralanmamasına dikkat edilmelidir. Toprağın fiziki yapısını düzeltmek ve bitkilerde iyi bir gelişmeyi ve patojen etmenlere karşı yararlı mikroorganizma yoğunluğunu arttırmasını sağlamak için üretim alanına iyi yanmış çiftlik gübresi uygulaması yapılmalıdır. Toprak kökenli patojenlere karşı toprağa uygulanan kimyasallara alternatif olarak yaz aylarında toprak dezenfeksiyonunun sağlanabilmesi için solarizasyon uygulaması yapılmalıdır. Ayrıca solarizasyon uygulaması fumigantların düşük dozları ile kombine edilerek uygulanabilir. Solarizasyon uygulamasının başarılı olabilmesi için; uygulamanın sıcak yaz aylarına sahip bölgelerde temmuz-ağustos aylarında yapılmalıdır. Uygulama süresi 4 haftadan az olmamak üzere 8-10 haftaya kadar uzatılabilir. Uygulama boyunca toprağın tavda tutulması sağlanmalıdır. Şeffaf plastik örtünün delinmemesine özen gösterilmelidir. Uygulama sonrası toprağın yüzeysel (10-15 cm) işlenmesi sağlanmalıdır.

b- Kimyasal Mücadele

Hastalığın kimyasal mücadelesinde Koruma ve Kontrol Genel Müdürlüğünün yayınladığı ruhsatlı bitki koruma ürünleri kitabından takip edilmelidir. Bu hastalık için ruhsatlı koruma ürünlerinden bazıları Bakır oksiklorid, Captan, Etridiazole+PCNB, Hymexazol, Maneb, Mancozeb, Metalaxyl M+Fludioxynil, Trichoderma harzianum, Metam sodyum, Propamocarb + Fosetyl, Tolclofos methyl + Thiram vs. etkili maddeli fungusitlerden herhangi biri kullanılabilir.

2- Kurşuni Küf ( Botrytis Cinerea )

Cinerea, zayıflık paraziti olarak bilinir, ancak hastalık etmeni uygun koşullarda konukçuyu hastalandırabilir. Gelişmesi için Opt. koşullar 20-25 C sıcaklık ve %90-95 orantılı nemdir. Özellikle havalandırması iyi olmayan örtüaltı yetiştiriciliği yapılan alanlarda çok yaygın olarak karşımıza çıkmaktadır. Bitkilere, gelişmesi için ideal bir beslenme yeri olan yaralı kısımlardan ve dokulardan giriş yapar. Etmen bitkinin tüm kısımlarında ( çiçek, gövde, dal, meyve, yaprak ) hastalık meydana getirebilir. Meyvelerde 3-8 mm çapında soluk hale şeklinde lekelerde zamanla yumuşama görülür. Gövde üzerinde kahverengi yanıklık şeklinde lekeler ve yapraklarda düzensiz ve koyu kahve lekeler meydana gelir. Lekeler üzerinde fungusun kurşuni renkte spor tabakası yoğun bir şekilde görmek mümkündür.

Mücadelesi:                                                                                                                                                                                                                                  a) Kültürel Önlemler

Serada iyi bir havalandırma yapılmalı, nem ve sıcaklık kontrol edilmeli, bitkiler arasında hava akımı olabilmesi için sık dikimden kaçınılmalı, dengeli gübreleme ve iyi bir bakım yapılarak bitkilerin sağlıklı gelişmeleri sağlanmalı, bitkilerin yaralanmasından kaçınılmalı, hastalıklı bitki kısımları imha edilmeli ve hasattan sonra sklerotların toprağa karışmasını önlmek için bitki artıkları toplanarak yakılmalıdır.

b) Kimyasal Mücadele

Hastalığın kimyasal mücadelesinde Koruma ve Kontrol Genel Müdürlüğünün yayınladığı ruhsatlı bitki koruma ürünleri kitabından takip edilmelidir. Bu hastalık için ruhsatlı bitki koruma ürünlerinden bazıları Pyraclostrobin + Boscalid, Cyprodinil + Fludioxonnil, Bacillus subtilis, İmazalil, Fenhexamide, Iprodione, Trichoderma harzianum vs. etkili maddeli fungusitlerden herhangi biri kullanılabilir.

3- Erken Yaprak Yanıklığı                                                                                                                                                                                                           ( ALTERNARİA SOLANİ )

Bu hastalığa bitkilerin her devresinde rastlanabilir. Erken devrelerde fidelerde kök çürüklüğü veya kök boğazı yanıklığı yapar. Enfeksiyon genellikle topraktan olur, fungus hayatını bitki artıkları üzerinde devam ettirir, tohumla da bulaşabilir. Hastalık için uygun gelişme koşulları 28-30 C'dir. Genellikle alt yapraklardan başlayan lekeler dairesel, kahverengi ve iç içe halkalar şeklindedir. Lekelerin etrafındaki yaprak dokuları sarıya döner ve leke fazla olunca tüm yaprak sararmış gibi görünebilir. Bitkinin gövde, dal ve yaprak sapları üzerinde elips şeklinde, iç içe halkalı lekeler oluşur. Meyvelerde koyu, derimsi, çökmüş ve konsantrik lekeler şeklinde görülebilir.

Mücadelesi                                                                                                                                                                                                                                    a- Kültürel Önlemler

Temiz tohum kullanılmalı, seralar sık sık havalandırılmalı, aşırı sulamadan kaçınılmalı ve hastalıklı bitki artıkları imha edilmelidir.

b- Kimyasal Mücadele

Hastalığın kimyasal mücadelesinde Koruma ve Kontrol Genel Müdürlüğünün yayınladığı ruhsatlı bitki koruma ürünleri kitabından takip edilmelidir. Bu hastalık için ruhsatlı bitki koruma ürünlerinden bazıları Bakır complex + mancozeb, Azoxystrobin, Tebuconazole, Iprodine, İmazalil vs. etkili maddeli fungusitlerden herhangi biri kullanılabilir.

4- Külleme                                                                                                                                                                                                                                           ( Leveillula taurica, Oidium neolycopersici )

Domateslerde yaygın olarak görülen külleme etmeni Leveillula taurica olup, 2006 yılında ege bölgesinde hidroponik üretim yapan bir domates serasında yapraktan Oidium neolycopersici adlı yeni bir külleme etmeni tespit edilmiştir. Hastalığın ilk belirtileri yaşlı yapraklarda görülen yuvarlakça, açık yeşil, parlak sarı ve düzensiz gelişen lekeler halinde görülür. Bu lekeler birleşerek tüm yaprağı kaplar. Fungus miselleri yaprak dokularının içinde ve yüzeyinde gelişerek, pamuğumsu ağ şeklinde beyaz tabakalar oluşturur. Zamanla bu lekelerin ortasında kahverengi nekrotik alan oluşur. Lekelerin alt yüzeyinde beyaz-grimsi kül tabakası oluşur. Önceleri beyaz renkte toz tabakası gibi görünen miseller, mevsim ilerledikçe kül rengine döner. Yapraklar hastalıkltan dolayı ölür, fakat yaprak dökülmesi olmaz.

Oidium neolycopersici'nin diğer külleme hastalığından farklı bulaştığı bitkilerin sadece yapraklarında değil, meyvesi dışında bitkinin tüm yeşil aksamında belirti meydana getirmektedir. Belirtisi bitkide alt yapraklardan başlayarak üst yapraklara doğru ilerlemekte ve gövde de zarar meydana getirerek bitkinin ölmesine neden olabilmektedir. Etmen ilk olarak beyaz koloniler şeklinde yapraklarda gözlenir.

Mücadelesi:                                                                                                                                                                                                                                   a) Kültürel Önlemler

Hasattan sonra hastalıklı bitki artıkları toplanarak yakılmalı ve sera içi ve çevresindeki yabancı otlar temizlenmelidir.

b) Kimyasallar Önlemler

Hastalığın kimyasal mücadelesinde Koruma ve Kontrol Genel Müdürlüğünün yayınladığı ruhsatlı bitki koruma ürünleri kitabından takip edilmelidir. Bu hastalık için ruhsatlı bitki koruma ürünlerinden bazıları Triadimenol, Kükürt, Pencanozole, Kresoxim-Methyl+Boscalid vs. etkili maddeli fungusitlerden herhangi biri kullanılabilir.

5- Domates Mildiyösü                                                                                                                                                                                                                 ( Phytophthora İnfenstans )

Hastalık etmeni kışı kışı bitki artıklarında geçirir. İlkbaharda oosporların çimlenmesiyle primer enfeksiyonlar başlar. Hastalığın bitkiden bitkiye taşınımı rüzgar vasıtasıyla olmaktadır. Hastalık etmeni üretim alanlarında sıcaklığın 19-22 C ve orantılı nemim %80'nin üstünde olduğu koşullarda epidemi meydana gelebilir. Mildiyö hastalığı rutubetli yerlerde ve yağışlı yıllarda fazla görülür. Mildiyö hastalığı bitkilerin daha çok yapraklarında olmak üzere gövde ve meyvelerinde zarar yapar. Yapraklar üzerinde önce küçük, soluk yeşil ve sarımsı renkte olan lekeler daha sonra kahverengi ve siyah renge dönerler. Nemin yüksek olduğu havalarda ve 16-22 C'ler arasında lekelerin alt yüzlerinde beyaz ve kül rengi bir örtü meydana gelir. Yeşil meyveler üzerinde gri-yeşil suda ıslanmış lekeler zamanla genişleyerek birleşir ve koyulaşır, sonuçta büyük, sert, kahverengi derimsi görünüm alır.

Mücadelesi:                                                                                                                                                                                                                                   a) Kültürel Önlemler

Serada havalandırma çok iyi yapılmalı, sık dikimden kaçınılmalı, hastalıklı bitkiler seradan uzaklaştırılıp, imha edilmelidir. Ekim nöbeti yapılmalıdır. Domates yetiştiriciliği yapılan bir yerde sık sık domates mildiyösü görülüyorsa, buraya 1-2 yıl domates ekilmemeli, bunun yerine diğer sebzelere yer verilmelidir.

Kimyasal mücadelesi

Hastalığın kimyasal mücadelesinde Koruma ve Kontrol Genel Müdürlüğünün yayınladığı ruhsatlı bitki koruma ürünleri kitabından takip edilmelidir. Bu hastalık için ruhsatlı bitki koruma ürünlerinden bazıları Azoxystrobin, Bakır oksiklorid, Metalaxyl-M+Mancozeb, Fosetlyl-Al, Pyraclostrobin+metiram vs. etkili maddeli fungusitlerden herhangi biri kullanılabilir.

Sonuç olarak;

Örtüaltı domates yetiştiriciliğinde birçok hastalık ve zararlı verim ve kaliteyi olumsuz yönde etkilemekte ve bu hastalık ve zararlıların mücadelesinde artık günümüzde insan sağlığı ve çevrenin korunması öncelikli duruma gelmiştir. Bu durumda kültürel önlemler başta olmak üzere, kimyasal mücadeleye alternatif yöntemlerin öncelik tanındığı ve en son çare olarak kimyasal mücadeleye başvuruluan entegre müdahale yöntemi, yetiştiricilikte ayrı bir önem kazanmaktadır. Yetiştiricilikte kültürel önlemlere ve bitkinin dengeli beslenmesine dikkat edilirse, bitkiler daha az strese girer ve dolayısıyla da hastalık ve zararlılar karşısında daha güçlü hale gelir.

 

*TARIM GÜNDEM

İçerik Yönetim Sistemi